تحقیق مقاله جوامع الحکایات

      جوامع الحکایات: سریرالدین محمد عوفی این کتاب را در اواخر قرن ششم اوایل قرن هفتم نوشته است. غیر از مقدمه کتاب- که نثر مصنوع دارد- سرتاسر کتاب نثری ساده و روان دارد. و بیش از چهار صد داستان در آن آمده است. این کتاب در چهار جلد چاپ شده است. از دیگر آثار مؤلف می‎توان کتاب «لباب الالباب» و «ترجمه فرج بعد الشده » را نام برد. اینک نمونه ای از نثر جوامع الحکایات:

 

طعام مار و آب تلخ

      آورده اند که یکی از حجاج، وقتی، در راه بادیه منقطع شد، و از قافله بازماند، و متحیر در آن بادیه می رفت، تا به موضعی رسید، خانه یی کهنه دید، زده و زالی در آنجا نشسته و سگی در پیش خود بسته.

      حاجی بدان زن سلام گفت: زال او را مرحبا گفت و بنشاند. حاجی گفت: من مردی‌ام منقطع، و از قافله باز مانده ام، و چند روزی است تا طعامی نیافته ام، اگر هیچ طعامی داری مرا ده تا بخورم.

      زن گفت: ای فرزند، اینک در این وادی که از دور می نماید، ماران بسیارند. برو و یک، دو بگیر و بیاور تا من بپزم و بخوریم.

      مرد متحیر شد و گفت: من مار ندانم گرفت. زن گفت: بیا تا من با تو بیایم. پس آن سگ بگشاد و با آن مرد بدان وادی رفت و بعد از ساعتی، چهار مار عظیم بگرفتند و بیاوردند، سرودم ایشان بزد و در ساعت آتش بیفروخت و آن را بپخت. پس، آن مرد را بدان دعوت کرد، و مرد از غایت گرسنگی آن را تناول کرد. پس به آب محتاج گشت.

      زن گفت: اینک در پیش خانه‌ی من چشمه است- پس آن مرد به سر آن چشمه آمد و آب بخورد. الحق آبی عظیم ناخوش بود و تیره و گرانخور. چون باز آمد، زن را گفت: ای مادر، چنین جای بدین ناخوشی چگونه مقام می سازی؟!

      زال گفت. در هیچ جای بهتر از این نباشد. جای خوش و وادی نزه و چشمه‌یی پرآب روان. در دنیا بهتر از این کجا باشد؟

      آن مرد گفت: در ولایت ما، آبهای روان و بستانهای پرنعمت باشد و انواع ثمار و اشجار، و اصناف طعام هنیئه، و مأکولات شهیه، و ما هرگز ندانسته بودیم که ماران را بتوان خورد!

      زال گفت: با آن همه نعمتها کس باشد که بر شما ظلم کند و شما را از وی خوفی باشد و بر شما زیادتی کند؟ مرد گفت: بلی، باشد. ملوک و پادشاهان باشند که اتباع و اشیاع ایشان بر فرودستان ظلم کنند و خراج طلبند.

      زال گفت: آن نعمت شما با جور و ظلم زبردستان بتر از زهر باشد، و این زهر، در دامن فراغت خوشتر از آن همه نعیم بود.

 

خوشه انگور

     فرعون خوشه ای انگور در دست داشت و تناول می کرد. ابلیس نزدیک او آمد و گفت: هیچکس تواند این خوشه انگور تازه را خوشه مروارید سازد؟

      فرعون گفت: نه، ابلیس به لطایف سحر آن خوشه انگور را خوشه مروارید ساخت. فرعون تعجب کرد و گفت: عجب استاد مردی هستی! ابلیس سیلی بر گردن او زد و گفت: مرا با این استادی به بندگی قبول نکردند، تو با این حماقت دعوی خدایی چگونه می کنی؟!

جوامع الحکایات عوفی

 

      اخلاق ناصری: کتابی است از خواجه نصیرالدین طوسی از نویسندگان و دانشمندان معروف ایران درقرن هفتم هجری، به همت این دانشمند بزرگ رصدخانه مراغه تأسیس شد. این ریاضیدان و منجم بزرگ بانفوذ در دربار مغولان از درنده خویی و خونریزی های آنها جلوگیری کرد. مهمترین اثرش، اخلاق ناصری است که در حقیقت آراء و عقاید اخلاق عملی افلاطون و ارسطو در آن نقل و شرح شده است. اینک نمونه ای از آن کتاب:

آموزش و پرورش

      چون فرزند در وجود آید ابتدا به تسمیه او باید کرد به نامی نیکو، چه اگر نامی ناموافق بر او نهند مدت عمر از آن ناخوشدل باشد. پس دایه ای باید اختیار کرد که احمق و معلول نباشد. چه عادت بد و بیشتر علت ها به شیر تعدی می‎کند از دایه به فرزند. و چون رضاع او تمام شود، به تأدیب و ریاضت اخلاق او مشغول باید شد، پیشتر از آن که اخلاق تباه فرا گیرد. چه کودک مستعد هرگونه اخلاق بود. و در تهذیب اخلاق او، اقتدا به طبیعت باید کرد. یعنی هر قوه که حدوث او در بنیت کودک بیشتر بود، تکمیل آن قوه مقدم باید داشت. و اول چیزی از آثار قوه‌ی تمیز که در کودک ظاهر شود، حیا بود و این علامت استعداد تأدب او بود. پس عنایت به تأدب و اهتمام به حسن تربیتش زیاده باید داشت و اهمال و ترک را رخصت نداد.

      مولوی: مولوی بلخی از بزرگترین شاعران و عارفان ایران در قرن هفتم می‎باشد. زادگاهش بلخ می‎باشد و در قونیه وفات یافت. غیر از مثنوی معنوی که در شش دفتر سروده شده است آثاری چون «دیوان غزلیات شمس» ، «فیه مافیه» ، «مجالس سبعه» و «رباعیات» از او به یادگار مانده است. مقارن حمله مغول، همراه پدرش به قونیه رفت و به وعظ و ارشاد مشغول بود. بزرگترین اتفاق زندگی مولوی را می‎توان ملاقات او با شمس تبریزی را نام برد. در این ملاقات تحولات روحی در مولانا ایجاد می‎شود و آنچنان به او علاقمند می‎شود که دیوان غزلیات خودش را به نام او می پردازد. نمونه ای از اشعار او:

 

آغاز مثنوی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حکایت بقال و طوطی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

استاد و شاگرد احول

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مثنوی معنوی

 

 

 

      سعدی: شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی از شاعران ایران در قرن هفتم می‎باشد که در شیراز ولادت یافت و پس از سفرهای طولانی سرانجام در نظامیه بغداد به تدریس مشغول شد. سال 691 یا به روایتی 694 هجری را سال وفات او دانسته اند. تنها شخصیتی است که هم شعرش در اوج زیبایی و ذوق نوازی جای گرفته هم نثرش. کتاب گلستانی که نثر مسجع دارد آنچنان ذوق نواز بوده که نویسندگان زیادی در نویسندگی آنرا سرمشق خود قرار داده اند. کتاب بوستانش در قالب مثنوی است که سعدی نامه لقب گرفته و سعدی واقعاً توانسته است شهر آرمانی خود را با خلق آن اثر ارزشمند معرفی کند. مجالس پنجگانه، نصیحت الملوک و دیوان اشعارش از دیگر آثارش می‎باشد. اینک نمونه ای از آثار او:

 

نگهدار فرصت که عالم دمی است

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بوستان سعدی

 

داستانهایی از بوستان