تحقیق مقاله از بزرگان بیاموزیم درباره محرم

. علامه اقبال‏

علامه اقبال ، اندیشمند ، عارف و شاعر شهیر پاکستانى ، بحق از مفاخر عالم اسلام در قرون معاصر است . این متفکر بزرگ از پیشگامان نهضت بازگشت به خویشتن فرهنگى و از احیا گران اندیشه توحیدى است . اقبال در اشعار خود از خاندان وحى یاد کرده ایى دارد و تمایل او نسبت به اهل بیت نکته ‏اى است که به سادگى از سروده ‏هایش مشخص مى ‏گردد . وى در اشعار خود به نهضت خون رنگ عاشورا ، علل و انگیزه ‏ها ، اهداف و دستاوردها و پیامدهاى آن اشاراتى دارد . در مثنوى رمز بیخودى از حسین (ع) و نهضت خونینش سخن گفته و در معنى حریت اسلامى و سیر حادثه کربلا به گفتگو نشته است :

مریم از یک نسبت عیسى عزیز
از سه نسبت حضرت زهرا عزیز

نور چشم رحمت للعالمین
آن امام اولین و آخرین‏

بانوى آن تاجدار هل اتى
مرتضى ، مشکل‏گشا ، شیر خدا

مادر آن مرکز پرگار عشق‏
مادر آن کاروانسالار عشق‏

آن یکى شمع شبستان حرم
حافظ جمعیت خیر الامم‏

و آن دگر مولاى ابرار جهان
قوت بازوى احرار جهان‏

در نواى زندگى سوز از حسین‏
اهل حق ، حریت ‏آموز از حسین‏

هر که پیمان با هو الموجود بست‏
گردنش از بند هر معبود رست‏

مؤمن از عشق است و عشق از مؤمن است‏
عشق را ناممکن ما ممکن است‏

عقل را سرمایه از بیم و شک است
عشق را عزم و یقین لاینفک است

عقل گوید شاد شو ، آباد شو
عشق گوید بنده شو آزاد شو

عشق را ، آرام جان حریت است‏
ناقه‏اش را ساربان حریت است‏

در نگاه اقبال حسین (ع) حماسه ستیز عشق با عقل و هوس است :

آن شنیدستى که هنگام نبرد
عشق با عقل هوس‏پرور چه کرد

آن امان عاشقان پور بتول‏
سرو آزادى زبستان رسول‏

اله اله باى بسم‏اله پدر
معنى ذبح عظیم آمد پسر

ستیز هابیل و قابیل ، موسى و فرعون ، مسیح و قیصر ، محمد و ابولهب ، و حسین و یزید همه و همه حلقه ‏هایى است از زنجیره ستیز حق و باطل ، که از بدایت تاریخ تا نهایت آن گسترده است . حقیقت ، از خون بزرگ مردانى چونان حسین حیات مى‏ گیرد و باطل بقاى خود را وامدار بقاى یزیدیان است . در فلسفه اقبال ، این تضاد ها و درگیری ها در نهایت به سود نیروهاى حق جو و عدالت خواه پایان خواهد یافت و سامرى باطل ، سرانجام داغ ماتم بر دل ، در زیر پاى موسى شکسته و در قربانگاه عشق ، سربریده خواهد شد .

موسى و فرعون و شبیر و یزید
این دو قوت از حیات آمد پدید

اقبال براى مطالعه عاشورا و بهتر نگریستن به آن ، از خلافت اسلامى و پیامبر (ص) آغاز مى ‏کند . او بدین نکته اذعان دارد که خلافت اسلامى لااقل بعد از امام على بن ابیطالب (ع) رشته از قرآن گسیخته و راه بر کژ راهه برده است . ثمره این حاکمیت سیاسى از قرآن گسسته چیست ؟
اقبال اعتقاد بر آن دارد که جدایى دین از سیاست دستاوردى جز زهر در کام آزادى‏ ریختن ندارد . آزادى در نگاه اقبال تنها در سایه پیوند دین و سیاست ممکن است و لاغیر . نهضت خونین اباعبدالله (ع) همچون سحابى که آزادى مى ‏بارد و عشق مى ‏پرورد و رودى است که از هر کجا که مى ‏گذرد جوانمردى را از خاک برمى‏ انگیزد . حسین بن على (ع) در نگاه اقبال تبلور عینى و عینیت متبلور شعار اساسى توحید - لا اله الا الله - است .

چون خلافت رشته از قرآن گسیخت‏
حریت را زهر اندر کام ریخت‏

خواست آن سر جلوه خیر الامم
چون سحاب قبله باران در قدم‏

بر زمین کربلا بارید و رفت
لاله در ویرانه‏ ها کارید و رفت‏

تا قیامت قطع استبداد کرد
موج خون او چمن ایجاد کرد

بهر حق در خاک و خون غلطیده است
پس بناى لا اله گردیده است‏

عده ‏اى از محققان برآن‏اند که امام به انگیزه حکومت و با عدم علم به شهادت پا به کربلا نهاد ، بنابراین شهادت هدف نبوده است . در مقابل این دیدگاه ، نظریه دیگرى وجود دارد که هدف نهایى امام (ع) را شهادت و رسوا نمودن رژیم اموى به وسیله بذل خون مى‏ داند . اندیشمندان و صاحب نظرانى که به این نظریه معتقدند برآن‏اند که امام با آگاهى به شهادت پاى به سرزمین کربلا نهاده است و شهادت انتخاب حسین بن على است . شهادت سلاحى است که سالار شهیدان تاریخ براى مبارزه با رژیم یزیدى آگاهانه آن را برگزیده است . اقبال از زمره اندیشمندانى است که بدین نظریه باور دارند . او در اثبات نظر خویش به نحوه حرکت امام از مکه اشاره مى‏ کند ؛ خروج دسته جمعى و پر سر و صدا ، تعداد کم نفرات ، همراه بودن زنان و کودکان ، ادامه راه با وجود خبردار شدن از شهادت مسلم - فرستاده امام به کوفه - ، اعلام متوالى این مطلب که این کاروان به سوى شهادت مى‏ رود و ...
اقبال هدف سید الشهدا را حفظ عزت مسلمین و حراست از مرزهاى حماسه جاوید مى ‏داند :

مدعایش سلطنت بودى اگر
خود نکردى با چنین سامان سفر

دشمنان چون ریگ صحرا لاتعد
دوستان او به یزیدان هم عدد

سر ابراهیم و اسماعیل بود
یعنى آن اجمال را تفصیل بود

تیغ بهر عزت دین است و بس‏
مقصد او حفظ آیین است و بس‏

ما سوى اله را مسلمان بنده نیست‏
پیش فرعونى سرش افکنده نیست‏

خون او تفسیر این اسرار کرد
ملت خوابیده را بیدار کرد

تیغ لا چون از میان بیرون کشید
از رگ ارباب باطل خون کشید

نقش اله الله بر صحرا نوشت‏
سطر عنوان نجات ما نوشت‏

رمز قرآن از حسین آموختیم
زآتش او شعله‏ ها اندوختیم‏

تار ما از زخم ه‏اش لرزان هنوز
تازه از تکبیر او ایمان هنوز

اى صبا اى پیک دور افتادگان‏
اشک ما بر خاک پاک او رسان‏

2. عمر ابو النصر

یکى دیگر از نویسندگان معاصر عمر ابوالنصر ، اهل سوریه است . او کتاب هایى در تاریخ و ترجمه بزرگان اسلام و صحابه نوشته است . وى از کسانى است که مقایسه تعلیمات اسلام با وضع فعلى مسلمین او را سخت متأثر ساخته و با تنها وسیله‏ اى که در اختیار داشته - یعنى قلم - خواسته است ضمن نوشتن تاریخ و ترجمه بزرگان دین ، مسلمانان را از گذشته آگاه و به آینده امیدوار سازد تا شاید جامعه اسلامى به خود آمده و سیره بزرگان خود را الگو قرار داده و از این بدبختى رهایى یابد . در این راستا کتابى پیرامون حادثه عاشورا و شخصیت حسین بن على (ع) به نگارش درآورده به نام سید الشهدا وقعه عاشورا ، در اینجا به فراض هایى از این کتاب اشاره مى ‏کنیم .
نویسنده در آغاز پیرامون زمینه ‏هاى پیدایش قیام امام حسین مى ‏گوید :