خلاصه تحقیق مقاله طرح مطالعات شناخت شهر ابهر Recognition of the city Abhar
چکیده :
اَبهَر یکی از شهرهای استان زنجان و مرکز شهرستان ابهر میباشد. این شهر با ۷۰٫۸۳۶ نفر جمعیت در سال ۱۳۸۵ [۱]، به عنوان دومین شهر پرجمعیت استان زنجان پس از شهر زنجان محسوب میشود. ارتفاع شهر ابهر از سطح دریا ۱۵۴۰ متر است. این شهر در 85 کیلومتری جنوب شرق زنجان و ۲۳۰ کیلومتری غرب تهران واقع شده است. مهمترین اثر تاریخی و دیدنی شهر ابهر، بقعه امامزاده زیدالکبیر در شرق این شهر است.
این شهر تا تهران ۲۴۰ کیلومتر، تا قزوین ۹۰ کیلومتر و تا زنجان ۸۵ کیلومتر فاصله دارد. ارتفاع آن از سطح دریا ۱۵۴۰ متر است. بیشینه گرمای آن ۳۸ درجه و کمینه سرمای آن ۵/۱۵ درجه زیر صفر گزارش شدهاست.
جغرافیای تاریخی شهر ابهر
ابهر در قدیم اوهر نامیده میشدهاست. مردم محلی به آن اَبَر میگویند. نام ابهر از آب+هر تشکیل شده و در زبان تاتی به معنی آب آسیاب است.[۲] ریزابههای ابهررود از قدیم آسیابهای زیادی را به چرخش در آورده که امروزه نیز چنین است.[۳]
در دوره ساسانیان هنگامی که خسرو اول انوشیروان ایران را به چهار قسمت تقسیم کرد ابهر در منطقه دوم یعنی استان جبال قرار داشت دراین دوره منطقه ابهررود تحت تسلط خاندان مهران یکی از هفت خاندان مهم حکومت گر ایران قرار داشت این خاندان علاوه بر ابهر به مناطق وسیعی که از ناحیه خوار تا آوج و دشتبی امتداد داشت مالکیت داشتند و معروفترین افرادی که از این خاندان شناخته شدهاند شروین دشتبی، بهرام چوبینه، پیران گشسب، گریگوریوس و سیاوش رازی هستند.
تاپیش از خلافت هارون الرشید، ابهر منطقه نسبتاً وسیعی را شامل بود. وی قسمتی از قاقازان و نیز ناحیه ابهر رود را از ابهر جدا کرد و به قزوین ملحق ساخت. در اوایل سده ۸ قمری ولایت ابهر ۲۵ پاره دیه داشت و حقوق دیوانی آن به یک تومان و چهار هزار دینار میرسید.
از ابهر به عنوان بلوک معتبر از ولایت خمسه با باغات فراوان و آبهای جاری نام برده شدهاست. شاردن مینویسد ابهر در دوره شاه عباس دوم صفوی دارای ۲۵۰۰ خانه و باغچه بودهاست. چنانچه سواره نیم ساعت وقت لازم داشته تا از آن عبور کند. ابهر در این زمان دارای اماکن عمومی و سه مسجد بزرگ بوده و در وسط شهر بقایای گلین قلعه مخروبهای مشاهده میشود.
در سال ۱۱۰۰ هجری تاورنیه از ارامنه شهر ابهر خبر داده و ژوبر در زمان فتحعلیشاه قاجار باغهای ابهر و خانههای تمیز و راحت آنرا ستودهاست. در سال ۱۲۴۷ هجری ابهر ۷۰۰ خانه و باغهای دانشین داشته و قبر شیخ قطب الدین از مشایخ سلسله شیخ صفی الدین اردبیلی در ابهر واقع شده بر طبق نوشته دوسرسی در سالهای ۱۲۵۰ هجری دوره محمد شاه قاجار ابهر دارای ۲۰۰ خانه و ۹۰۰ نفر جمعیت بوده و دو گنبد نیمه ویران از دو مسجد در آن دیده میشدهاست. در دوره ناصر الدین شاه قاجار ابهر تیول توپخانه بودهاست چنانچه خرمدره در تیول فراشخانه بوده در همین دوره قلعه خرابهای بنام دارا در ربع فرسخی شهر دیده میشدهاست و خانههای آن کمتر از ۱۱۰۰ نبوده. در سده ۱۰ قمری از مرقد پیر حسن بن اخی اوران نیز در ابهر یاد شده و سیدی علی کاتبی دریاسالار عثمانی در ۹۶۴ ه. ق. آنرا زیارت کردهاست.
راهها ودروازههای ابهر
ابهر دارای حصار عظیم در زمان ساسانیان بوده و دو دروازه شرقی و غربی داشته که دروازه شرقی آن جنب قلعه تپه بنام دَرْبُ اَلْمَذوقْ نامیده میشده و دروازه غربی آن بنام فلاج آباد یا خلج آباد مشهور بوده سید محمد نوربخش در مشجره سلسله الاولیاء خود در صفحات ۳۴ و ۳۸ از این دودروازه ابهر نام بردهاست.
کاروانیان عازم شهرهای قزوین، همدان و ری از دروازه شرقی ابهر عبور میکردند در ابهر محلاتی بنامهای دروازه ایشیگی و دَرْمَذَقانْ معروف است.
از راههای قدیم که از جنوب ابهر عبور میکرده، جاده ابریشی بود که از کشور چین آغاز و پس از طی سمرقند و بخارا – مرو – گرگان – ری قزوین – وارد ابهر میشده و به سمت زنجان – تبریز – ایروان ادامه داشته. راهی نیز از تبریز آغاز و به ابهر میرسید و ابهر را از طریق ساوه و قم به اصفهان و بغداد مربوط میساخت و در این منطقه به جاده اصفهان معروف بود. راه ابهر به ری نیز وجود داشت.
زمین ابهر :
ابهر شهری تابع الجبال از بناهای شاپور ذوالاکتاف است . گویند زمینی که شهر بر سر آن بنا شده چشمه رهایی بوده که از صدها سوراخ و سنبه زمین آب می جوشد . این سوراخ ها را با پشم و چرم سد کردند و خانه ها را بر چشمه های پشم آلود بنا کردند .منظر شهر از بیرون زیباتر از اندرون است .شهر ابهر هوای سازگار دارد و آبش بسیار و گوارا ، باغ و باغات و میوه شهر ابهر شهر ت جهانی دارد . از فراورده های میوه وسردرختی ، انگور ، گلابی ، گردکان ممتاز و در انتخاب میوه جات دارای اکثریتند. نوعی امرود در ابهر هست به اندازه نارنج و همچون نارنج گرد است ، آن را عباسی گویند . عباسی در خوشمزگی ضرب المثلی شده است که [ متداول است ] می گویند ، از هر جای مملکت میوه فروشان به شهر ابهر می آیند که گلابی عباسی را خرید کنند . باغستانی پیرامون شهر هست بهاء الدین آباد گویند و استفاده از آن برای همه حتی مسافران مجانی است آثار دژی در ابهر هست که گویند پناهگاه یاغیان از دولت بود . در ابهر آبی موجود است که از چشمه ای می جوشد هر تیغ پولادینی را اعم از شمشیر و غیره وسیله آن ، آب دهند . فوق العاده تیز و بادوام می شود . در پیرامون ابهر به هر طرف نگاه کنی ، آسیا ها را می بینی که وسیله آب می چرخند. در جایی دیگر می گوید ابهریان در زیبایی گوی سبقت را از اهل هر شهر دیگری ربوده اند و همه باهم یکدل و متحدند . در مشترک یاقوت حموی آمده است که ابهر شهر بزرگ مشهوری است میان قزوین و زنجان از ناحیه های جبل که گروه بسیاری از فقیهان مالکی و شافعی و محدثان از آن برخاسته اند .
موقعیت
شهر ابهر دومین شهر بزرگ استان بعد از زنجان میباشد. ابهر با وسعتی برابر ۲۷۷ هزار هکتار در 85 کیلومتری مرکز استان واقع شدهاست. این شهرستان به علت قرار داشتن در کناره جاده بینالمللی تهران – بازرگان از نظر شاخصهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در بهترین و مطلوبترین موقعیت استان قرار دارد.
وجود کارخانههای متعدد در حوزه شهرستان، کشاورزی پر رونق، باغهای سرسبز و پر محصول، طبیعت زیبا و بکر، وجود منابع، شن و ماسه و همچنین آثار تاریخی منحصر به فرد از جمله گنبد عظیم ابهر از دیگر عوامل رونق، شهرت و اعتبار این شهرستان میباشد شهرستان ابهر با داشتن آب و هوای مناسب و قرار گرفتن در مسیر جاده ترانزیت و نزدیکی به مرکز استان و همجواری با استان سرسبز گیلان و استان قزوین و شهرهای خرمدره و خدابنده و تاکستان ودارا بودن امکانات حمل و نقل چون آزاد راه و وجود ایستگاه راه آهن خرمدره دارای موقعیت مناسب بودن و با داشتن جاذبههای تاریخی و طبیعی فراوان در جای جای این شهرستان میتواند بهعنوان یک قطب گردشگری استان مطرح میباشد وبا جذب گردشگران داخلی وخارجی کسب در آمدهای توریستی و اشتغال بیشتر را نصیب این استان نماید که جا دارد بخش دولتی تعامل لازم را با بخش خصوصی جهت سرمایه گذاری موثر برای رسیدن به اهداف فوق الذکر معمول نماید. در یک جمعبندی کلی و به استناد مطالعات موجود میتوان چنین نتیجه گیری کرد که توسعه گردشگری و استفاده از صنعت توریسم در سطح ملی و بینالمللی ظرفیت بسیار بالایی که به خود اختصاص داده و یکی از ابزار آلات منحصر به فرد توسعه پایدار میتواند باشد با عنایت به قابلیتها و جاذبهها متعدد و متنوع مربوط به توریسم مانند
کشاورزی
انگور ابهر
در کتاب البلاد و اخبار العباد آماده است [۴]،: شهر ابهر هوای سازگار دارد و آبش بسیار و گوارا، باغ و باغات و میوه شهر ابهر شهرت جهانی دارد . از فراوردههای میوه وسردرختی، انگور، گلابی، گردکان ممتاز و در انتخاب میوه جات دارای اکثریتند. نوعی امرود در ابهر هست به اندازه نارنج و همچون نارنج گرد است، آن را عباسی گویند . عباسی در خوشمزگی ضرب المثلی شده است که [ متداول است ] می گویند، از هر جای مملکت میوه فروشان به شهر ابهر می آیند که گلابی عباسی را خرید کنند . باغستانی پیرامون شهر هست بهاء الدین آباد گویند و استفاده از آن برای همه حتی مسافران مجانی است آثار دژی در ابهر هست که گویند پناهگاه یاغیان از دولت بود . در ابهر آبی موجود است که از چشمه ای می جوشد هر تیغ پولادینی را اعم از شمشیر و غیره وسیله آن، آب دهند . فوق العاده تیز و بادوام میشود . در پیرامون ابهر به هر طرف نگاه کنی، آسیاها را می بینی که وسیله آب می چرخند. در جایی دیگر می گوید ابهریان در زیبایی گوی سبقت را از اهل هر شهر دیگری ربوده اند و همه باهم یکدل و متحدند . در مشترک یاقوت حموی آمده است که ابهر شهر بزرگ مشهوری است میان قزوین و زنجان از ناحیههای جبل که گروه بسیاری از فقیهان مالکی و شافعی و محدثان از آن برخاسته اند .[۵]
گردشگری
جاذبههای تاریخی:
ابهر
مسجد جامع قروه
ملا حسن کاشی
مقبره چلپی اوغلی
معبد داش کن ویر
چمن تاریخی ابهر
جاذبههای مذهبی
امامزاده شاه زید الکبیر
مسجد جامع ابهر
امامزاده اسماعیل شناط
امامزاده یعقوب صائین قلعه
و جاذبههای طبیعی شامل کوهها و قلعهها وشیبهای مهم و چشمههای آب معدنی، رودخانههای مهم را میتوان نام برد.
محلههای ابهر
ابهر از قدیم الایام به دو قسمت بزرگ به نام محله بالا و محله پایین تقسیم شده که در حال حاضر نیز این تقسیم بندی به قوت خود باقی است. البته محله پایین ابهر به مرکزیت مسجد جامع و قلعه تپه قدیمترین محله ابهر و محله بالا نسبت به آن جدید است. ساکنین دو محله بزرگ ابهر آداب و رسوم مشترکی دارند از نظر گویش و لهجه اختلاف بسیار اندگی درمیان ایشان مشاهده میشود. مسجد کبیر ابهر که امروزه بنام مسجد نورالنبی نامیده میشود در اوایل صفویه دارای گنبد و گلدسته بوده و یکی از سه مسجد بزرگ شهر محسوب میگردیده مسجد جامع ابهر که از سابقه بیشتری برخوردار است در محله پایین قرار گرفته بطوری که در تواریخ ذکر شده قدیمیترین محل سکونت در ابهر محله پایین قرار گرفته بطوری که در تواریخ ذکر شده قدیمیترین محل سکونت درابهر محله پایین و اطراف قلعه تپه بوده و شهر یکپارچه ابهر را تشکیل میداده و دارای بارو و حصار و دو دروازه بوده است. امروزه این محلات در ابهر مشهوراند:
محله مَلِک قصاب: که زمانی این محله دارای درب اختصاصی بوده و مانند قلعهای حفاظت میشده از قدیمیترین محلات ابهر محسوب میشد ساکنان مَلِک قصاب غالباً مردان متدین و ریش سفیدان زراعت پیشه بودند.
محله اکبر آبد: نوبنیاد است و بنیانگذارش حاج علی اکبر فخیمی است که برای اولین بار دراین محل که آنجا را قبلاً توپخانه مبارکه مینامیدند ساختمان احداث کرد و به نام اکبر آباد نامید.
محله دِهَکْ : محله ایست به قدمت تاریخ ابهر زیرا که این محله از اصطلاحات رایج قبل از زمان ساسانی زرتشتی است.
محله درویشان،
محله حاجی محمد خان که از ملاکین ابهر بوده،
محله خلج آباد که عموماً به محله بالا اطلاق میشده و مسجد نورالنبی دراین محله قرار دارد،
محله شیخ آبد نشیمنگاه شیوخ معتبر ابهر،
محله درب المذوق که در گویش رایج محلی دَرْ مَذَقانْ نامیده میشود،
محله آقا صدرا که درابهر مسجدی هم بنام او هست آقا صدرا مردی فاضل و معممّ واز ائمه جماعت بوده،
محله سید ساجدین که از افاضل سادات محترم ابهر بوده،
محله جانقورداش که محله مسکونی همان جهانگیر تاش بانی کاروانسرای جنب مسجد جامع ابهر بوده است.
محله قلعه تپه قدیمیترین محل استقرار انسانی در ابهر بود،
محله نعلبندان،
محله زرکوبان، که امروزه تاکستانهائی به این نام در ابهر معروف است،
محله شناط یا چینات یکی از قدیمیترین محلات ابهر بوده که در شمال شهرابهر واقع شده.
دهستانها
دهستان ارکین-دولت آباد-رازمین-چالچوق-نورین-میمون دره-خلیفه حصار -درسجین -ازناب -آقچه کند ...
روستاها
قروه (ابهر)
اقلیم آب و هوا و موقعیت جغرافیایی شهرستان
فهرست تحقیق مقاله طرح مطالعات شناخت شهر ابهر Recognition of the city Abhar
فهرست:
فهرست عناوین
عنوان صفحه
چکیده :.................................................................................................................................................................................................................................................................................... 5
جغرافیای تاریخی شهر ابهر......................................................................................................................................................................................................................................... 5
راهها ودروازههای ابهر..................................................................................................................................................................................................................................................... 6
زمین ابهر :.............................................................................................................................................................................................................................................................................. 7
موقعیت..................................................................................................................................................................................................................................................................................... 8
کشاورزی................................................................................................................................................................................................................................................................................. 9
انگور ابهر.................................................................................................................................................................................................................................................................................. 9
گردشگری........................................................................................................................................................................................................................................................................... 10
جاذبههای تاریخی:......................................................................................................................................................................................................................................................... 10
جاذبههای مذهبی.......................................................................................................................................................................................................................................................... 10
محلههای ابهر.................................................................................................................................................................................................................................................................... 11
دهستانها.............................................................................................................................................................................................................................................................................. 13
روستاها................................................................................................................................................................................................................................................................................ 13
اقلیم آب و هوا و موقعیت جغرافیایی شهرستان................................................................................................................................................................................. 13
ابهر در گذر تاریخ........................................................................................................................................................................................................................................................... 14
جغرافیای تاریخی شهر ابهر..................................................................................................................................................................................................................................... 16
شهر هیدج از دیدگاه تاریخ..................................................................................................................................................................................................................................... 17
شهر صایین قلعه از دیدگاه تاریخ......................................................................................................................................................................................................................... 18
سابقه تاریخی ابهر........................................................................................................................................................................................................................................................... 19
دیاکونوف در مقدمه بررسی تاریخ ماد در ذکر حوضه و دریاچه حوض سلطان می نویسد :........................................................................................ 20
در بستان السیاحه در ذکر ابهر آمده است :................................................................................................................................................................................................ 21
1-1- درصد شیب........................................................................................................................................................................................................................................................ 22
1-2- جهت شیب........................................................................................................................................................................................................................................................ 22
1-3- روانگرایی (Liquefaction)................................................................................................................................................................................................................... 22
1-4-مسائل کلی زمین شناسی.......................................................................................................................................................................................................................... 23
1-5- رسوبات منطقه................................................................................................................................................................................................................................................. 23
1-6- زمین شناسی اقتصادی منطقه............................................................................................................................................................................................................. 24
1-7- جنس خاک....................................................................................................................................................................................................................................................... 24
1-8- قابلیت اراضی..................................................................................................................................................................................................................................................... 25
1-9- تکتونیک............................................................................................................................................................................................................................................................... 25
1-10- زلزله.................................................................................................................................................................................................................................................................... 26
1-11- لرزه خیزی تاریخی................................................................................................................................................................................................................................... 26
1-12- زلزله های معاصر (1900-2006)............................................................................................................................................................................................... 27
1-13- آبهای زیر زمینی........................................................................................................................................................................................................................................ 27
1-14- مسائل هواشناسی...................................................................................................................................................................................................................................... 28
1-14-1- دما................................................................................................................................................................................................................................................................ 29
1-14-2- رطوبت نسبی.......................................................................................................................................................................................................................................... 30
1-14-3- یخبندان..................................................................................................................................................................................................................................................... 30
1-14-4- باد.................................................................................................................................................................................................................................................................. 31
2- خصوصیات جمعیتی و اجتماعی شهر..................................................................................................................................................................................................... 32
2-1- روند تحولات جمعیت شهر ابهر در شهرستان ابهر.................................................................................................................................................................. 32
2-2- روند تحولات جمعیت شهر ابهر در استان زنجان...................................................................................................................................................................... 33
2-3- ساختار سنی و جنسی جمعیت........................................................................................................................................................................................................... 34
2-4- نسبت جنسی.................................................................................................................................................................................................................................................... 34
2-5- هرم سنی شهر ابهر در سال 1385................................................................................................................................................................................................. 34
2-6- تعداد و بعد خانوار :....................................................................................................................................................................................................................................... 35
2-7- مهاجرت :............................................................................................................................................................................................................................................................ 35
1- عوامل سطح شهر............................................................................................................................................................................................................................................ 36
2- عوامل فراتر از شهر :........................................................................................................................................................................................................................................... 36
2-8- سواد و تحصیلات........................................................................................................................................................................................................................................... 37
2-9- وضع زناشویی :................................................................................................................................................................................................................................................. 38
3- خصوصیات اقتصادی شهر............................................................................................................................................................................................................................... 38
3-1- نقش اقتصادی شهر...................................................................................................................................................................................................................................... 38
3-2- جمعیت فعال و غیر فعال......................................................................................................................................................................................................................... 39
3-3- بار تکفل................................................................................................................................................................................................................................................................ 40
3-4- طرح های فرادست برای شهر ابهر...................................................................................................................................................................................................... 40
3-5- جمع بندی بخش اقتصادی در قالب جدول ( SWOT )..................................................................................................................................................... 40
3-6- بررسی مختصر از شهرداری ابهر.......................................................................................................................................................................................................... 42
3-7- بررسی هزینه و در آمد شهرداری ابهر............................................................................................................................................................................................. 42
3-8- بررسی تراز مالی شهرداری ابهر............................................................................................................................................................................................................ 44
3-9- امکانات فنی شهرداری ابهر...................................................................................................................................................................................................................... 44
3-10- نیروی انسانی شهرداری ابهر............................................................................................................................................................................................................... 44
4-خصوصیات کالبدی شهر.................................................................................................................................................................................................................................... 46
4-1- شناخت تاریخچه شهر ابهر و روند رشد آن در ادوار گذشته............................................................................................................................................. 46
4-2- وجه تسمیه :..................................................................................................................................................................................................................................................... 47
4-3- مراحل توسعه.................................................................................................................................................................................................................................................... 47
4-4- کاربری اراضی در وضع موجود شهر ابهر........................................................................................................................................................................................ 48
4-6- ویژگیهای عرصه و حرایم شهر ابهر.................................................................................................................................................................................................... 49
4-6-1- محدوده های عرصه های تاریخی :.............................................................................................................................................................................................. 49
4-6-2- ضوابط عرصه ها :..................................................................................................................................................................................................................................... 49
4-6-3- حرایم درجه 1 و 2 ارگ و ضوابط مربوطه :.......................................................................................................................................................................... 51
4-6-4- ضوابط معمارانه در حرایم درجه 1 و2 ارگ :....................................................................................................................................................................... 51
4-6-5- حریم دید و منظر و ضوابط آن :................................................................................................................................................................................................... 52
4-7- نقدی بر طرح های شهری پیشین شهر ابهر................................................................................................................................................................................ 52
منابع و ماخذ :............................................................................................................................................................................................................................................................... 54
منبع:
منابع و ماخذ :
1 - روانگرایی به حالتی از خاک گفته میشود که هنگام وقوع زمین لرزه در مناطقی با ساختار خاک دانه ای سست و اشباع ، آب فشار منفذی بالا رفته و این افزایش فشار باعث کاهش و یا حتی از دست رفتن مقاومت خاک می گردد در این حالت خاک مانند یک مایع با لزوجت بالا عمل می نماید که این حالت را روانگرایی می نامند .
1 - اشتوکلین در سال 1354 ذخایر آهن کوههای ابهر را 2 میلیون تن بر آورده کرده است .
1 - قابلیت اراضی ، مؤسسۀ تحقیقات خاک ، 1364
1 - طرح جامع شهر ابهر ، مهندسین مشاور مآب ، 1387
ویژگیهایی چون سال ، ماه ، روز ، ساعت و طول ، عرض و عمق زلزله شهر ابهر به ترتیب ارائه شده است :
YEAR MO DA ORIG TIME LAT LONG DEP MAGNITUDE
1990 12 27 132657.11 36.54 48.91 10 4.70 mb GS
مأخذ : سایت های ژئوفیزیک دانشگاه تهران ، تاریخ دریافت اطلاعات از سایت : یکشنبه ، 7 اکتبر 2007 ساعت : 10:05
Irsc.ut.ac.ir
Neic.usgs.gov
1- نقشه های پیشنهادی 5 طرح مورد ارزیابی شهر ابهر در پیوست این نوشتار وجود دارد . همچنین طرح ششم ( طرح جامع شهر ابهر ) هم اکنون توسط مهندسین مشاور مآب در دست تهیه می باشد .
2- مرادی مسیحی ، واراز ، برنامه ریزی استراتژیک و کاربرد آن در شهرسازی ایران : نمونه موردی کلان شهر تهران ؛ تهران : انتشارات پردازش و برنامه ریزی شهری ، 1384 ، صص 225- 228
↑ مرکز آمار ایران
↑ دایره المعارف تشیع، جلد اول (آب-احیاء)، زیر نظر احمد صدر حاج سید جوادی، تهران: نشر شهید سعید محبی، ۱۳۸۳. شابک: ۹۶۴۹۰۶۱۱۰X
↑ همان.
↑ تاریخ ابهر در کتاب البلاد و اخبار العباد
↑ شهر ابهر از آغاز تا پایان